Trong sản xuất lúa Đông Xuân, năng suất không chỉ phụ thuộc vào giống mà còn phụ thuộc chặt chẽ vào quản lý dinh dưỡng và kiểm soát sâu bệnh theo từng giai đoạn sinh trưởng. Thực tế sản xuất cho thấy, tình trạng bón phân mất cân đối (đặc biệt thừa đạm) hoặc phòng trừ đạo ôn chưa đúng thời điểm là nguyên nhân chính làm giảm tỷ lệ hạt chắc, tăng lép lửng và giảm năng suất thực thu.
Thông qua các mô hình trình diễn kỹ thuật do Công ty Đức Thành phối hợp cùng nông hộ triển khai giai đoạn 2023–2025 tại Tây Ninh và khu vực lân cận, việc áp dụng quy trình bón phân và phun thuốc hợp lý đã mang lại hiệu quả rõ rệt, cả về năng suất lẫn chi phí sản xuất.
Khi quản lý đồng bộ dinh dưỡng và dịch hại, các ruộng áp dụng quy trình cho thấy:
- Năng suất tăng trung bình 10–18%, cá biệt đạt trên 20% trong điều kiện thuận lợi.
- Tỷ lệ hạt chắc tăng từ 5–10% so với tập quán canh tác thông thường.
- Số lần phun thuốc giảm 1–2 lần/vụ.
- Chi phí thuốc BVTV giảm khoảng 10–15%.
1. Bón phân hợp lý trong lúa Đông Xuân quyết định cấu trúc bông
Vụ lúa Đông Xuân có điều kiện thời tiết thuận lợi, tiềm năng năng suất cao. Tuy nhiên, nếu bón phân không đúng giai đoạn, cây dễ mất cân đối sinh trưởng, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phân hóa đòng và hình thành hạt.
a) Giai đoạn mạ – đẻ nhánh
Cung cấp Đạm (N) ở mức vừa phải để phát triển số chồi hữu hiệu.
Bổ sung Lân (P) giúp bộ rễ phát triển và tăng khả năng chống chịu.
Từ những theo dõi thực tế với các mô hình của Đức Thành, những ruộng bón thừa đạm ở giai đoạn này thường có mật độ chồi vô hiệu cao, lá xanh đậm kéo dài và dễ nhiễm đạo ôn lá.
b) Giai đoạn làm đòng – bón phân đón đòng
Giai đoạn bón phân đón đòng đóng vai trò quyết định đến số hạt trên bông và tỷ lệ hạt chắc:
- Tăng cường Kali (K) giúp vận chuyển carbohydrate vào hạt.
- Bổ sung Bo (B), Kẽm (Zn) hỗ trợ phân hóa đòng và giảm lép lửng.
Tại các mô hình trình diễn của Đức Thành:
- Trọng lượng 1.000 hạt tăng từ 3–5% so với ruộng đối chứng.
- Tỷ lệ hạt chắc đạt 85–92%, cao hơn đáng kể so với mức 78–82% của ruộng canh tác theo tập quán.
c) Giai đoạn chắc hạt
Hạn chế bón bổ sung đạm muộn.
Duy trì Kali giúp tăng chất lượng hạt và hạn chế đổ ngã.
Việc bón phân cân đối giúp nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón (NUE), giảm thất thoát dinh dưỡng và tối ưu năng suất thực thu.
2. Phòng trừ đạo ôn và sâu bệnh trên lúa giúp bảo vệ tiềm năng năng suất
Trong vụ lúa Đông Xuân, bệnh đạo ôn thường phát sinh mạnh do chênh lệch nhiệt độ ngày – đêm cao. Theo ghi nhận thực tế tại các ruộng theo dõi kỹ thuật của Đức Thành:
- Ruộng không phòng trừ đạo ôn kịp thời có thể giảm năng suất từ 15–25%.
- Đạo ôn cổ bông gây thất thoát trực tiếp số hạt chắc trên bông.
Các đối tượng dịch hại chính gồm:
- Đạo ôn lá và đạo ôn cổ bông
- Lem lép hạt
- Cháy bìa lá
- Rầy nâu
- Sâu cuốn lá và sâu đục thân
- Bọ trĩ
- Muỗi hành
Nguyên tắc phòng trừ đạo ôn trong lúa Đông Xuân:
- Thăm đồng định kỳ 3–5 ngày/lần.
- Phun thuốc khi bệnh mới chớm xuất hiện hoặc theo khuyến cáo dự báo.
- Luân phiên hoạt chất để hạn chế kháng thuốc.
- Không phun tràn lan khi mật số chưa đạt ngưỡng.
- Việc quản lý dịch hại theo hướng IPM giúp giảm 1–2 lần phun/vụ, giảm chi phí và hạn chế tác động môi trường.
3. So sánh hiệu quả mô hình thực tế
Dưới đây là số liệu tổng hợp trung bình từ các mô hình lúa Đông Xuân do Đức Thành theo dõi:
| Chỉ tiêu | Ruộng đối chứng | Ruộng áp dụng theo quy trình Đức Thành |
| Số hạt bông | 90 – 105 | 105 – 120 |
| Tỷ lệ hạt chắc | 78 – 82% | 85 – 92% |
| Trọng lượng 1000 hạt | 23 – 24g | 24 – 25,5g |
| Số lần phun thuốc | 4 – 5 lần | 3 – 4 lần |
| Số lượng thực thu | 6,2 – 6,8 tấn | 7 – 8 tấn |
Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt về cấu trúc bông, tỷ lệ hạt chắc và năng suất cuối vụ khi áp dụng đồng bộ bón phân đón đòng hợp lý và phòng trừ đạo ôn đúng kỹ thuật.
4. Phương pháp thu thập và đánh giá số liệu
Diện tích mô hình: 0,5 – 1 ha/điểm.
Điều kiện giống và thời vụ tương đồng giữa ruộng đối chứng và ruộng áp dụng quy trình.
Lấy mẫu ngẫu nhiên 5 điểm/ruộng.
Đếm số hạt trên 10 bông đại diện.
Thu hoạch thực tế từng lô để xác định năng suất.
Ghi nhận chi phí đầu vào theo sổ tay canh tác.
Số liệu được tổng hợp trung bình giữa các điểm mô hình giai đoạn 2023 – 2025.
Kết luận
Trong sản xuất lúa Đông Xuân, bón phân đón đòng cân đối và phòng trừ đạo ôn đúng kỹ thuật là hai yếu tố then chốt quyết định năng suất. Dẫn chứng từ các mô hình thực tế của Đức Thành cho thấy, khi quản lý đồng bộ dinh dưỡng và dịch hại, năng suất có thể tăng từ 10–20%, đồng thời giảm chi phí và rủi ro sản xuất.
Việc áp dụng quy trình kỹ thuật phù hợp với điều kiện địa phương sẽ giúp bà con tối ưu hiệu quả kinh tế và phát huy tối đa tiềm năng giống.
Bà con muốn tìm hiểu thêm về quy trình chăm sóc lúa chi tiết, hoặc các sản phẩm phân thuốc Đức Thành chuyên dùng cho lúa, hãy liên hệ Đức Thành qua hotline: 0933 921 349 để được tư vấn!
Hiện nay, Phân bón & Thuốc BVTV Đức Thành và Công ty Cổ phần Hi-tech Organic đang mở rộng hệ thống phân phối sản phẩm trên toàn quốc cùng nhiều chính sách hỗ trợ, ưu đãi hấp dẫn. Quý đối tác, đại lý kinh doanh VTNN có nhu cầu hợp tác thương mại, vui lòng liên hệ Hotline 0933 921 349 để được đội ngũ liên hệ tư vấn miễn phí.
